سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )

35

مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )

خود از وجود آقاجان عيش استفاده مىكرد . جنگ سال 1857 م كارنامهء بيست و پنج‌سالهء جوانى آزاد را از تاريخ محو كرد . پدرش بعد از فتح دهلى از طرف ارتش بريتانياى مقيم هند به اتهام ياغيگرى محكوم به اعدام شد و تمام املاك او را مصادره كردند . وى از دهلى گريخت و براى پيدا كردن جاى امنى به شهرهاى مختلف پناه مىبرد تا اينكه بعد از عبور از شهرهاى بمبئى و لكنهو به سيالكوت و ازآنجا به جيند رفت و در آنجا با عزّت و احترام مشغول كار شد . در اين زمان ، مولانا رجب عليشاه كه شاگرد پدرش بود او را به لودهيانه دعوت كرد ، وى در آنجا به مديريت روزنامه‌اى به نام « مجمع البحرين » منصوب و در چاپخانه‌اى به همين نام مشغول كار شد ، اما بعد از مدتى به لاهور رفت و در ادارهء پست به خدمات خود ادامه داد . آقا محمد باقر مىگويد : مولانا به سال 1859 م در شهر سنگرور در ايالت جنيد ، به سمت مدير دفتر امور قضايى مشغول كار بود و در سال 1860 م به مديريت روزنامهء « مجمع البحرين » لودهيانه منصوب شد و در سال 1861 م بود كه در ادارهء كلّ پست به عنوان مترجم آگهيهاى پستى با حفظ مديريت دفتر شعبهء نامه‌هاى غير قابل توزيع مشغول به كار شد . وى سمتهاى ديگرى را احراز كرده است كه از جمله مىتوان معاونت ادارهء آموزش و پرورش و نيز معاونت مجلهء اتاليق پنجاب را نام برد ، به علاوه با مؤسسات علمى در تصنيف و تأليف كتب همكارى داشته است . وى از سالهاى 1865 م تا 1867 م در آسياى مركزى ، تاشكند و سمرقند مىزيسته و بعد از مراجعت گزارش سفر خود را به فرماندارى كل تقديم كرده است . وى مدت دو سال در دانشگاه ، به تدريس عربى و رياضى پرداخت ، سپس يك سال سمت مترجمى را در مركز فروش كتب دولتى برعهده داشت . در همين زمان مديريت سه مجله مختلف به نامهاى روزنامه رسمى ، روزنامه اتاليق پنجاب و مجلهء انجمن پنجاب را برعهده گرفته بود . كتابهاى درسى اردويى كه در همان زمان تأليف كرده بود از كارهاى مهم مولانا به شمار مىرفت . به سال 1869 م در دانشكدهء دولتى به سمت استاديار و در سال 1870 م هنگامى كه مولانا علمدار حسين وفات يافت به سمت استادى به تدريس پرداخت . در اكتبر سال 1887 م دانشكدهء ( خاورشناسى ) لاهور از او دعوت به همكارى كرد ، ولى بعد از مدتى كوتاه دوباره به دانشكدهء دولتى بازگشت و بعد از وفات مولانا فيض الحسن سهارن‌پورى ، به سرپرستى بخش عربى در دانشكده اوريانتال منصوب شد . سخنرانيهاى وى در اين دانشكده كه در زمينهء علم و ادب و زبان فارسى است ، به صورت كتابى تحت عنوان « سخن‌دان فارس » به چاپ رسيده است .